Bron
Cultuur + Ondernemen
De paradox van passie: zo bewaak je de balans
12 mei 2026
Werken voor een habbekrats. Eindeloos uren maken, weken achter elkaar. Blij zijn áls je überhaupt al betaald wordt. Herkenbaar? Het is wat hoogleraar Mark Deuze de paradox van passie noemt.
Juist omdat je je werk zo graag doet, accepteer je omstandigheden die eigenlijk niet gezond zijn. Je werkt door, ook als het te veel wordt. Omdat je het belangrijk vindt. Omdat je erin gelooft. Of simpelweg omdat je niet anders wilt. Als je niet uitkijkt, maakt de paradox van passie je zelfs ziek. Maar het kan anders. En bewustwording helpt daarbij.
Zakelijk leiders en zzp’ers in de creatieve sector gaan ver om hun werk voor elkaar te krijgen. Mark Deuze, hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, deed er uitgebreid onderzoek naar en publiceerde de bevindingen in een boek. “Well-Being and Creative Careers, What Makes You Happy Can Also Make You Sick” biedt een wereldwijd overzicht van zijn onderzoek naar de mentale en fysieke gezondheid van mediaprofessionals. Op basis van studies en interviews laat hij zien hoe werkdruk en passie samenhangen met welzijn in creatieve beroepen.
Verhalen over ongezonde werksituaties kent Mark Deuze genoeg. Zo vertelde een journalist van een grote landelijke kwaliteitskrant hem onlangs dat ze noodgedwongen moest kolven in een aftands poetshok, waar het licht na een minuut automatisch uitfloepte. Tekenend vond hij ook het verhaal van de productieassistent bij een omroep, die structureel privéafspraken afzei vanwege verplichte overuren – zonder overleg – en die daar zelf ook nog eens begrip voor had. Of de zakelijk leider van een theatercollectief die structureel te weinig vraagt voor de uren die zij maakt, omdat het budget nu eenmaal niet toereikend is. Volgens de hoogleraar zit daar precies het probleem: “We doen dit werk zó graag, dat we slechte arbeidsomstandigheden maar voor lief nemen. Maar op de lange termijn eist dat zijn tol.”
Waarom accepteren we ongezonde arbeidsomstandigheden? Drie belangrijke oorzaken
Werkenden in de creatieve sector accepteren slechte betaling, lange dagen en andere zaken die stevig morrelen aan wat je arbeidstechnisch gezond zou kunnen noemen. Maar hoe komt dat eigenlijk? Mark noemt daar drie oorzaken voor:
- Je jaagt een bepaalde positie na en verwacht daar bijna te zijn. Dat gewilde plekje bij die vooraanstaande galerie. In het vizier komen bij een grote uitgeverij. Een contract bij dat toffe label. Vast lid worden van een vooraanstaand ensemble of theatercollectief. We prenten ons in dat we er bijna zijn, als we het nog éven onder deze omstandigheden volhouden. We accepteren het, omdat we het zien als noodzakelijk om op die ene felbegeerde plek te komen.
- Je denkt dat je aan bepaalde zaken toch niet veel kan veranderen (vergoeding, arbeidsvoorwaarden). En daarom besluiten we dat we dan maar beter kunnen doorgaan met dat waar we wél blij van worden.
- Je bent creatief in hart en nieren, en die creativiteit moet er nu eenmaal uit. Niet maken is niet leven. Kortom: we kunnen simpelweg niet anders dan doorgaan, ook onder minder ideale omstandigheden.