Rijksoverheid
Onderzoek OCW: cultuurvoorzieningen landelijk aanwezig, maar sterke concentratie in Randstad blijft
19 mei 2026
In opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) hebben Andersson Elffers Felix (AEF) en SEO Economisch Onderzoek de geografische spreiding van cultuur in Nederland onderzocht.
Aanleiding voor het onderzoek is de discussie over de herziening van het cultuurbestel vanaf 2029 en de groeiende politieke aandacht voor de vraag hoe culturele voorzieningen beter over Nederland kunnen worden verspreid. Volgens de onderzoekers is er vanuit landelijk perspectief sprake van een brede dekking van culturele voorzieningen en publieke cultuurmiddelen. In heel Nederland wordt geïnvesteerd in cultuur, mede dankzij de bijdragen van gemeenten, provincies en het Rijk.
Concentratie in stedelijke regio’s blijft zichtbaar
Tegelijkertijd constateren de onderzoekers duidelijke concentraties van culturele infrastructuur en financiering in en rond de Randstad en andere stedelijke gebieden.
Onderzoek in aanloop naar nieuw cultuurbestel
Het onderzoek werd uitgevoerd in aanloop naar de volgende BIS-periode en moet beleidsmakers ondersteunen bij keuzes over de toekomstige inrichting van het cultuurstelsel. In recente adviezen van de Raad voor Cultuur en in meerdere Kamermoties werd aangedrongen op meer aandacht voor regionale spreiding van cultuur en een toegankelijker bestel voor heel Nederland.
Analyse van uitgaven, infrastructuur en gebruik
Voor het onderzoek analyseerden AEF en SEO gegevens over cultuuruitgaven, culturele infrastructuur en cultuurgebruik. Daarnaast werden circa dertig interviews gehouden met betrokkenen uit het cultuurbeleid, waaronder vertegenwoordigers van OCW, rijkscultuurfondsen, provincies, gemeenten en brancheorganisaties.
Basisvoorzieningen breder verspreid dan specialistisch aanbod
Uit de analyse blijkt dat sectoren met een basisvoorzienende functie, zoals bibliotheken en cultuurbeoefening, relatief gelijkmatig over Nederland zijn verspreid. Specialistischer sectoren, zoals architectuur & ontwerp, audiovisueel en beeldende kunst, zijn juist sterker geconcentreerd in een beperkt aantal stedelijke regio’s.
Spreidingsbeleid nog beperkt uitgewerkt
Ook constateren de onderzoekers dat beleid gericht op geografische spreiding nog beperkt is uitgewerkt. Hoewel verschillende overheden en fondsen instrumenten inzetten om spreiding te stimuleren, ontbreekt volgens het rapport een samenhangende visie en heldere rolverdeling tussen betrokken partijen.
Politieke keuzes noodzakelijk
Het rapport benadrukt dat verdere ontwikkeling van spreidingsbeleid vooral vraagt om politieke keuzes. Volgens de onderzoekers ontbreekt momenteel een duidelijke norm voor wat een “wenselijke” geografische spreiding van cultuur precies inhoudt.
Vijf aanbevelingen voor vervolgbeleid
AEF en SEO doen vijf aanbevelingen voor vervolgbeleid. Daarbij pleiten zij onder meer voor een expliciete visie op spreiding, een betere afstemming tussen overheden en een beleidsaanpak die rekening houdt met verschillen tussen regio’s en cultuursectoren. De aankomende BIS-subsidieperiode wordt daarbij genoemd als een belangrijk moment om het spreidingsbeleid verder aan te scherpen.