Onderzoek Zelfstandigenwet: voorgestelde regels sluiten niet altijd aan op praktijk van zzp’ers

• Ontdek hier direct het onderzoeksrapport.

Voor het onderzoek werden 3.033 deelnemers bevraagd. Daarnaast gaven 1.741 deelnemers in een open antwoord aan welke aandachtspunten volgens hen belangrijk zijn voor de verdere uitwerking van de wet. De resultaten zijn meegenomen in de reactie van ZZP Nederland op de internetconsultatie.

Langdurige opdrachten en betaling per uur

Een belangrijk discussiepunt is hoe zelfstandig ondernemerschap wordt beoordeeld. Zo vindt 40,1 procent van de deelnemers die de betreffende vraag beantwoordden het aantal opdrachtgevers geen geschikte maatstaf om zelfstandigheid vast te stellen.

In sommige sectoren is het gebruikelijk dat zelfstandigen langere tijd voor één of enkele opdrachtgevers werken. Volgens ZZP Nederland hoeft dat niet automatisch te betekenen dat iemand onvoldoende zelfstandig opereert.

Ook betaling per uur is voor veel zelfstandigen de normale werkwijze. Van de respondenten die hun betaalvorm opgaven, ontvangt 56 procent doorgaans een vergoeding op uurbasis. ZZP Nederland vindt dat deze manier van betalen op zichzelf geen belemmering mag vormen om binnen de voorgestelde wettelijke criteria als zelfstandige te worden aangemerkt.

Specifieke aandachtspunten voor kunst en cultuur

Het onderzoek laat zien dat de dagelijkse beroepspraktijk sterk verschilt per sector. Juist in de culturele en creatieve sector zijn bepaalde omstandigheden vaak onlosmakelijk verbonden met het werk.

Zo geeft 27,3 procent van de respondenten uit kunst en cultuur aan dat hun werkzaamheden uitsluitend op een vaste locatie kunnen plaatsvinden. Daarnaast zegt 29,3 procent dat het werk alleen op specifieke tijden kan worden uitgevoerd. Voor alle onderzochte sectoren samen liggen deze percentages aanzienlijk lager, op respectievelijk 10,3 en 12,8 procent.

Denk bijvoorbeeld aan optredens, repetities en producties waarvoor een vaste locatie of aanvangstijd noodzakelijk is. Volgens ZZP Nederland moeten dergelijke kenmerken van het werk kunnen samengaan met zelfstandig ondernemerschap.

Financiële voorzieningen niet voor iedereen haalbaar

Ook de eisen rond financiële zekerheid en het afdekken van ondernemersrisico’s vragen volgens ZZP Nederland om maatwerk.

Van de deelnemers geeft 69,1 procent aan eigen spaargeld, beleggingen of ander vermogen te gebruiken om financiële risico’s op te vangen. Daarnaast beschikt 54,7 procent over een pensioenproduct en heeft 38,6 procent een arbeidsongeschiktheidsverzekering.

Binnen kunst en cultuur speelt betaalbaarheid een belangrijke rol. Van de respondenten uit deze sector noemt 37,4 procent een laag of sterk wisselend inkomen als belemmering bij het treffen van voorzieningen. Gemiddeld over alle sectoren is dat 13,1 procent.

ZZP Nederland pleit er daarom voor dat ook bestaande financiële buffers en andere vormen van risicodekking worden meegewogen bij de beoordeling van zelfstandig ondernemerschap.

Oproep om criteria eerst in de praktijk te toetsen

Naar aanleiding van het onderzoek heeft ZZP Nederland verschillende aanbevelingen gedaan aan de overheid. De vereniging pleit onder meer voor meer mogelijkheden om zelfstandigheid aan te tonen, erkenning van verschillende vormen van financiële zekerheid en een ingroeiregeling voor startende ondernemers.

Ook vraagt ZZP Nederland om de voorgestelde criteria vóór invoering te testen met zelfstandigen en opdrachtgevers uit uiteenlopende sectoren.

Voor poppodia, festivals en andere culturele opdrachtgevers is vooral van belang dat nieuwe regelgeving voldoende rekening houdt met de kenmerken van de culturele beroepspraktijk. Het onderzoek laat zien dat vaste speelplekken, afgesproken werktijden en wisselende inkomsten niet zonder meer iets zeggen over de mate van ondernemerschap.