Rijksoverheid
Overzicht: belangrijke documenten rond schijnzelfstandigheid
3 maart 2026
De regels rond werken met zelfstandigen blijven volop in beweging.
Omdat onduidelijkheid over de vraag of iemand werknemer of zelfstandige is grote gevolgen kan hebben, blijft de VNPF via onze website en nieuwsbrief aandacht vragen voor dit onderwerp. We wijzen leden en andere professionals in de keten daarom regelmatig op beschikbare informatie en hulpmiddelen die kunnen helpen om schijnzelfstandigheid te voorkomen.
De overheid stelt hiervoor diverse documenten en praktische tools beschikbaar, die periodiek worden bijgewerkt. Ook recent zijn weer enkele onderdelen geactualiseerd. Hieronder een overzicht van relevante bronnen.
Wanneer is sprake van schijnzelfstandigheid?
Om organisaties te ondersteunen bij het beoordelen van arbeidsrelaties heeft onder meer het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) verschillende documenten gepubliceerd.
Een belangrijk hulpmiddel is de handleiding ‘zzp: ja of nee’ (zie bijlage 1), waarin aan de hand van korte praktijkvoorbeelden wordt uitgelegd wanneer werk als zelfstandig ondernemerschap kan worden gezien en wanneer mogelijk sprake is van schijnzelfstandigheid.
Daarnaast biedt het ministerie een document met uitgebreidere casussen (zie bijlage 2), dat onlangs is geactualiseerd. In deze voorbeelden wordt stap voor stap beschreven welke feiten en omstandigheden relevant zijn bij de beoordeling van een arbeidsrelatie. Daarbij wordt telkens toegelicht hoe de criteria uit het Deliveroo-arrest worden toegepast.
Het ministerie benadrukt dat deze casussen uitsluitend als illustratie dienen. De beoordeling van een arbeidsrelatie blijft altijd maatwerk, waarbij alle omstandigheden van het specifieke geval moeten worden meegewogen.
Handleiding voor controles door de Belastingdienst
Ook de Belastingdienst heeft documentatie beschikbaar gesteld over toezicht en handhaving rond schijnzelfstandigheid. Per 1 januari 2026 is hiervan een nieuwe versie verschenen.
Wanneer de Belastingdienst vermoedt dat een arbeidsrelatie feitelijk een dienstverband is, kan zij verschillende controle-instrumenten inzetten, zoals bedrijfsbezoeken of boekenonderzoeken. In het document Arbeidsrelaties – Handleiding bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken (zie bijlage 3) wordt toegelicht hoe dergelijke controles verlopen en waar organisaties rekening mee moeten houden.
Praktische hulpmiddelen en online tools
Naast de handleidingen zijn er ook digitale hulpmiddelen beschikbaar die organisaties kunnen ondersteunen bij het maken van de juiste contractkeuze:
Op hetjuistecontract.nl staat een keuzehulp die helpt bepalen welk contracttype passend kan zijn.
Via beoordelingarbeidsrelatie.nl is de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie beschikbaar voor een uitgebreidere beoordeling.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid om vooraf overleg te voeren met de Belastingdienst over een specifieke arbeidsrelatie.