Raad van State: basisverzekering arbeidsongeschiktheid voor zzp’ers nauwelijks uitvoerbaar

Wat is de Baz?

In september van dit jaar stuurde het kabinet het wetsvoorstel voor een verplichte basisverzekering tegen arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen naar de Raad van State. Het voorstel was toen al aangepast na eerdere kritiek, onder meer van uitvoeringsorganisaties.

Volgens het kabinet moet de Baz ervoor zorgen dat iedere zelfstandige tot de AOW-leeftijd verzekerd is tegen arbeidsongeschiktheid. Door deelname verplicht te stellen zouden risico’s worden gedeeld en de kosten relatief laag blijven. De uitkering bedraagt maximaal het minimumloon. Zelfstandigen kunnen kiezen voor deze publieke basisverzekering, maar ook voor een private verzekering (opt-out) of het behoud van een bestaande verzekering.

De premie bedraagt 5,4% van de winst. Volgens berekeningen kan dit voor veel ondernemers neerkomen op circa € 170 per maand.

Bezwaren tegen het voorstel

De Raad van State erkent dat het belangrijk is om zelfstandigen beter te beschermen tegen inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid en om het verschil tussen werknemers en zzp’ers te verkleinen. Tegelijkertijd stelt de Raad dat de Baz het stelsel van sociale zekerheid juist complexer maakt.

De basisverzekering vormt een apart stelsel naast de bestaande regeling voor werknemers (de WIA) en bevat bovendien een opt-out voor zelfstandigen. Dat staat haaks op de wens om het sociale zekerheidsstelsel eenvoudiger en beter uitvoerbaar te maken. De regelgeving is nu al ingewikkeld, terwijl uitvoeringsinstanties als UWV en de Belastingdienst kampen met forse capaciteitsproblemen.

Invoering voor 2030 niet realistisch

Volgens de Raad is invoering van de Baz vóór 2030 feitelijk niet haalbaar. Daarvoor ontbreekt het aan uitvoeringscapaciteit en zijn er bovendien nog andere ingrijpende wijzigingen bij de Belastingdienst nodig.

Daar komt bij dat de voorgestelde verzekering maar beperkt tegemoetkomt aan de onderliggende problemen. De uitkering is relatief laag en de wachttijd bedraagt twee jaar, waardoor geen volwaardige inkomensvoorziening ontstaat. Ook blijven de verschillen in bescherming tussen werknemers en zelfstandigen groot.

Wat betekent dit voor zzp’ers?

De Raad van State adviseert om het wetsvoorstel opnieuw te bezien, bij voorkeur in samenhang met een bredere herziening van de WIA. Een integrale aanpak ligt volgens de Raad meer voor de hand dan het invoeren van een afzonderlijk stelsel voor zelfstandigen.

De geplande invoering in 2030 staat daarmee onder druk en uitstel lijkt waarschijnlijk. Voor nu blijft het voor zzp’ers belangrijk om zelf na te denken over inkomenszekerheid bij arbeidsongeschiktheid, bijvoorbeeld door het opbouwen van een financiële buffer of het afsluiten van een passende verzekering.