Raad voor Cultuur
Raad voor Cultuur: artistieke vrijheid staat onder druk
20 januari 2026
Artistieke vrijheid is een van de pijlers van de democratische rechtsstaat en vervult volgens de Raad voor Cultuur een essentiële rol in een open samenleving.
In het advies Maken (z)onder druk constateert de raad dat deze vrijheid in toenemende mate onder druk staat en dat actieve bescherming noodzakelijk is. Daarbij wijst de raad op een gezamenlijke verantwoordelijkheid van politiek, culturele sector en onderwijs. Volgens de Raad voor Cultuur kan artistieke vrijheid worden versterkt door wettelijke verankering, door culturele organisaties, waaronder podia en organisatoren, hun publieke belang duidelijker te laten uitdragen en door kunstopleidingen studenten beter toe te rusten voor maatschappelijk debat over hun werk.
- Ontdek hier direct het volledige advies.
- bekijk hier ook een begeleidende video. (stukje naar onder scrollen)
Druk op makers, podia en organisatoren
De Raad voor Cultuur ontving de afgelopen jaren signalen van makers, podia, festivals en andere culturele organisaties dat hun werk en programmering steeds vaker onderwerp zijn van scherp maatschappelijk debat. Die druk varieert van inhoudelijke discussies over keuzes in de programmering tot intimidatie en bedreiging.
De raad beschouwt deze ontwikkeling als zorgelijk. Hoewel de problematiek niet exclusief is voor de kunstensector – vergelijkbare signalen zijn zichtbaar in onder meer de rechtspraak, journalistiek en wetenschap – hebben de gevolgen in de culturele sector direct invloed op de ruimte om vrij te creëren, programmeren en organiseren.
Oproep aan politiek en overheid
In het advies roept de Raad voor Cultuur politiek en overheid op om artistieke vrijheid actief te beschermen. Hoewel veel waarborgen zijn vastgelegd in wetgeving en internationale verdragen, benadrukt de raad dat ook het handelen van volksvertegenwoordigers en bestuurders van groot belang is.
De raad onderstreept daarbij het belang van terughoudendheid van de overheid bij het geven van inhoudelijke oordelen over kunstuitingen. Dergelijke oordelen kunnen de maatschappelijke druk op makers, podia en organisatoren vergroten en daarmee de artistieke vrijheid verder onder druk zetten.
Spanningen in de relatie tussen kunst en samenleving
De Raad voor Cultuur constateert dat de meeste incidenten zich voordoen in de relatie tussen kunst en samenleving, waarbij sociale media een belangrijke rol spelen. Maatschappelijk debat hoort bij kunst en cultuur, maar wordt problematisch wanneer het omslaat in intimidatie, bedreiging of druk om kunst niet te tonen of programmeren.
Volgens de raad kan dit leiden tot zelfcensuur bij makers en programmeurs en tot een verschraling van het publieke domein.
Verantwoordelijkheid binnen de culturele sector
Ook de culturele sector zelf heeft volgens de Raad voor Cultuur een belangrijke verantwoordelijkheid. Culturele organisaties, waaronder podia en festivals, kunnen het publieke belang van kunst blijven uitdragen, het gesprek met het publiek voeren en zich als organisatie voorbereiden op maatschappelijk debat en kritiek.
Onderlinge solidariteit binnen de sector en actieve bescherming van makers, podia en organisatoren die onder druk komen te staan, zijn daarbij essentieel.
Rol van onderwijs en publiek
Tot slot wijst de Raad voor Cultuur op de rol van publiek en onderwijs. Kunst kan bijdragen aan begrip voor verschillen in perspectief en aan het voeren van maatschappelijke gesprekken. Door kunst een wezenlijk onderdeel te maken van het onderwijscurriculum en deze stevig te verbinden aan burgerschapsvorming kan dat begrip worden versterkt.
Kunstopleidingen hebben daarbij volgens de raad de taak om kunstenaars voor te bereiden op deelname aan het maatschappelijk debat en op het omgaan met maatschappelijke druk.