TNO
TNO: gevolgen handhaving schijnzelfstandigheid verschillen sterk per sector
12 november 2026
De aangescherpte handhaving op schijnzelfstandigheid leidt bij werkgevers vooral tot veranderingen in de manier waarop zij met zzp’ers samenwerken.
en overstap naar andere contractvormen komt minder vaak voor. Wel zijn er grote verschillen tussen sectoren. Dat blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2026 van onderzoeksinstituut TNO. Voor het onderzoek vulden 6.010 werkgevers in de eerste helft van 2026 een vragenlijst in over onder meer arbeidsomstandigheden en personeelsbeleid.
Daarbij is ook onderzocht welke gevolgen de hervatte handhaving op schijnzelfstandigheid heeft voor de inzet van zelfstandigen.
Van de werkgevers die zzp’ers inschakelen, geeft 30 procent aan de samenwerking met een deel van deze zelfstandigen te hebben aangepast. Bij 55 procent is niets veranderd. Een kleiner deel heeft gekozen voor andere arbeidsvormen. Zo meldt 10 procent dat zzp’ers in loondienst zijn gekomen en heeft 8 procent nieuwe werknemers aangenomen voor werkzaamheden die eerder door zelfstandigen werden uitgevoerd. Bij 7 procent zijn zzp’ers deels vervangen door bijvoorbeeld uitzendkrachten of gedetacheerden.
Grote verschillen tussen sectoren
De gevolgen lopen per bedrijfstak sterk uiteen. Vooral in de bouw hebben werkgevers hun werkwijze aangepast: 49 procent van de organisaties die zzp’ers inzetten, meldt veranderingen in de samenwerking. In de ICT-sector en de landbouw is de impact vooralsnog beperkter. Daar geeft respectievelijk 66 en 70 procent aan dat de handhaving niet tot veranderingen heeft geleid.
Opvallend is ook het verschil tussen commerciële en niet-commerciële organisaties. In de non-profitsector meldt 27 procent van de werkgevers dat een deel van de zelfstandigen in loondienst is gekomen. In de profitsector is dat 7 procent. Ook het aannemen van nieuwe werknemers voor werkzaamheden die eerder door zzp’ers werden uitgevoerd, komt in de non-profitsector vaker voor: 17 procent tegenover 7 procent.
Omvang van organisaties speelt een rol
Naast de sector blijkt ook de grootte van de organisatie van invloed. Bij organisaties met 10 tot 49 werknemers heeft 36 procent de samenwerking met zelfstandigen aangepast. Bij 19 procent is een deel van de zzp’ers in loondienst gekomen.
Bij de kleinste organisaties, met één tot vier werknemers, geeft daarentegen 63 procent aan dat er niets is veranderd.
Relevantie voor poppodia en festivals
De onderzoeksresultaten zijn ook interessant voor poppodia en festivals, waar regelmatig zelfstandigen worden ingezet voor onder meer techniek, productie en programmering.
Het onderzoek maakt duidelijk dat organisaties verschillend reageren op de handhaving. Waar sommige werkgevers kiezen voor een dienstverband of een andere vorm van flexibele arbeid, passen anderen vooral de bestaande samenwerking met zelfstandigen aan.
TNO maakt in de gepresenteerde resultaten geen afzonderlijk onderscheid voor poppodia en festivals. Er kunnen daarom geen specifieke conclusies worden getrokken over de gevolgen voor deze branche.
De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer op schijnzelfstandigheid. Voor opdrachtgevers blijft het van belang om per arbeidsrelatie te beoordelen of de inzet van een zelfstandige past binnen de geldende wet- en regelgeving. Daarbij is niet alleen de overeenkomst van belang, maar ook de feitelijke manier waarop wordt samengewerkt.
Meer informatie: Werkgevers Enquête Arbeid 2026 – TNO (pdf)