Studentenonderzoek biedt mogelijk aanknopingspunten voor een financieel toegankelijker live-muziekaanbod

• Bekijk hier de digitale flyer met aanbevelingen voor poppodia.

Opzet van het onderzoek

De aanbevelingen zijn ontwikkeld door studenten van de VU op basis van een co-creatief onderzoek naar de toegankelijkheid van poppodia en festivals voor mensen met een lager inkomen, uitgevoerd in opdracht van de VNPF.

Het onderzoek had een verkennend karakter en was niet bedoeld om representatieve uitspraken te doen over alle bezoekers, poppodia en festivals.

Tijdens het onderzoek zijn verschillende perspectieven samengebracht. Door middel van observaties, interviews en co-creatiesessies spraken de studenten met mensen met een lager inkomen, medewerkers van poppodia en festivals, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de VNPF. Negen VNPF-leden zijn bij het onderzoek betrokken.

De gesprekken en observaties geven inzicht in drempels die mensen kunnen ervaren bij deelname aan live-muziekactiviteiten. Ook zijn bestaande initiatieven en mogelijke manieren om de toegankelijkheid te vergroten verkend.

De bevindingen wijzen erop dat financiële toegankelijkheid een belangrijke voorwaarde kan zijn voor deelname, maar niet het enige aspect is dat meespeelt. Ook sociale verbondenheid, vertrouwen, praktische toegankelijkheid en duidelijke communicatie werden genoemd als factoren die van invloed kunnen zijn op de keuze om een concert of festival te bezoeken.

Tegelijkertijd kwam in gesprekken met poppodia en festivals naar voren dat organisaties te maken hebben met financiële en organisatorische beperkingen. Daardoor is niet iedere mogelijke oplossing voor iedere organisatie haalbaar.

De aanbevelingen zijn gebaseerd op een combinatie van ervaringen van deelnemers, praktijkkennis uit de sector, bestaande voorbeelden en inzichten uit de literatuur. Bij iedere aanbeveling wordt toegelicht welke bevindingen eraan ten grondslag liggen, welke bestaande good practices hierbij aansluiten en hoe poppodia en festivals de aanbeveling mogelijk in de praktijk kunnen toepassen. Sommige aanbevelingen komen vooral voort uit bestaande praktijkvoorbeelden, andere zijn nadrukkelijker gebaseerd op bevindingen uit het onderzoek.

Het doel is niet om één uniforme oplossing voor te schrijven. De aanbevelingen zijn bedoeld als mogelijke aanknopingspunten waarmee organisaties, afhankelijk van hun eigen context, publiek en mogelijkheden, kunnen werken aan een toegankelijkere en inclusievere live-muzieksector.

Mogelijke handelingsrichtingen

Bijdragen vanuit het publiek

In de gesprekken werd de prijs van een ticket regelmatig genoemd als een belangrijke drempel voor mensen met een lager inkomen. Tegelijkertijd gaven poppodia en festivals aan dat zij steeds minder financiële ruimte ervaren om ticketprijzen structureel te verlagen.

Stijgende kosten, beperkte subsidies en de wens om artiesten eerlijk te betalen, maken het voor organisaties noodzakelijk om steeds opnieuw een balans te zoeken tussen toegankelijkheid en financiële haalbaarheid. Gratis festivals en concerten kunnen voor bezoekers de drempel verlagen, maar uitbreiding van dergelijke initiatieven is door de stijgende kosten niet altijd mogelijk.

Een mogelijke manier om aanvullende financiële ruimte te creëren, is het faciliteren van vrijwillige bijdragen vanuit het publiek. Bezoekers die daarvoor de mogelijkheid hebben, kunnen zo bijdragen aan maatregelen die deelname voor anderen toegankelijker maken. Dit zou organisaties minder afhankelijk kunnen maken van uitsluitend subsidies of sponsors.

Een voorbeeld uit de praktijk is het principe van pay what you can. Daarbij kunnen bezoekers vrijwillig meer betalen dan de standaardprijs. Het extra bedrag kan vervolgens worden gebruikt voor bijvoorbeeld kortingsregelingen, vrijkaarten of andere initiatieven voor bezoekers met minder financiële mogelijkheden.

Het uitgangspunt van deze aanpak is solidariteit: bezoekers dragen naar vermogen bij, zodat ook anderen aan activiteiten kunnen deelnemen.

Een andere mogelijkheid is het aanbieden van laagdrempelige donatiemogelijkheden tijdens bestaande betaalmomenten. Denk bijvoorbeeld aan een donatieoptie bij het online kopen van een ticket of aan de mogelijkheid om bij een pinbetaling een klein bedrag toe te voegen.

Een dergelijke aanpak kan het voor bezoekers eenvoudiger maken om vrijwillig een bijdrage te leveren. Veel kleine bijdragen zouden gezamenlijk aanvullende ruimte kunnen opleveren voor toegankelijkheidsinitiatieven. In hoeverre dit daadwerkelijk voldoende middelen oplevert, zal per organisatie en publiek verschillen.

Deze benadering sluit aan bij een terugkerend aandachtspunt uit het onderzoek: financiële toegankelijkheid hangt niet alleen samen met de beschikbaarheid van geld, maar ook met waardigheid en gelijkwaardigheid.

Wanneer toegankelijkheidsmaatregelen mede worden gefinancierd uit algemene vrijwillige bijdragen, hoeft mogelijk minder nadruk te liggen op controle of verantwoording door mensen die van een regeling gebruikmaken. Een regeling op basis van vertrouwen kan gevoelens van schaamte of uitsluiting helpen beperken.

Gemeenschappen en sociale verbinding stimuleren

De bevindingen wijzen erop dat financiële toegankelijkheid slechts één van de factoren is die van invloed zijn op deelname aan live-muziekactiviteiten. Voor verschillende deelnemers bleek ook het sociale aspect van belang.

Tijdens observaties, interviews en co-creatiesessies werd genoemd dat mensen niet alleen voor de muziek komen, maar ook voor ontmoeting, verbondenheid en het samen beleven van een activiteit. Verschillende deelnemers gaven aan liever samen met anderen naar een concert of festival te gaan dan alleen. Ook vertrouwdheid met een locatie, organisatie of groep kan de stap om deel te nemen kleiner maken.

Het kan daarom waardevol zijn om naast betaalbaarheid ook aandacht te besteden aan gemeenschappen en sociale verbinding rond live-muziekactiviteiten. Door bezoekers met elkaar in contact te brengen en ontmoeting te faciliteren, kunnen poppodia en festivals mogelijk bepaalde sociale drempels verkleinen.

Een mogelijke aanpak is samenwerking met bestaande maatschappelijke organisaties, buurtinitiatieven en gemeenschappen. Deze organisaties beschikken vaak al over netwerken waarin mensen elkaar kennen en vertrouwen.

Door activiteiten gezamenlijk te organiseren of groepen samen een concert of festival te laten bezoeken, kan de stap naar een onbekende locatie of activiteit kleiner worden. Bezoekers sluiten dan aan bij een vertrouwde groep en hoeven niet alleen te gaan.

Poppodia en festivals kunnen daarnaast ontmoeting rondom activiteiten stimuleren. Mogelijke voorbeelden zijn een gezamenlijk verzamelmoment, een kop koffie voorafgaand aan een concert, een begeleid groepsbezoek of een ontmoetingsplek waar bezoekers elkaar kunnen leren kennen.

De gesprekken geven aanleiding om te veronderstellen dat dergelijke sociale momenten kunnen bijdragen aan een gevoel van veiligheid en betrokkenheid. Een concert- of festivalbezoek kan daarmee niet alleen een culturele, maar ook een sociale ervaring worden.

Wanneer mensen anderen kennen die eveneens deelnemen, kan dit onzekerheid wegnemen en mogelijk bijdragen aan herhaalbezoek. Ook kunnen bestaande bezoekers nieuwe bezoekers attenderen op activiteiten. Mond-tot-mondreclame werd door meerdere deelnemers genoemd als een belangrijke manier waarop zij activiteiten leren kennen.

Gemeentelijke kortingsregelingen en stadspassen

In het onderzoek werden bestaande lokale kortingsregelingen en stadspassen genoemd als een relatief laagdrempelige manier waarop mensen met een lager inkomen aan culturele activiteiten kunnen deelnemen.

Voor VNPF-leden kan het daarom relevant zijn om te onderzoeken of zij kunnen aansluiten bij bestaande lokale regelingen. Ook kunnen zij in gesprekken met gemeenten aandacht vragen voor het bereik, de bruikbaarheid en de verdere ontwikkeling van dergelijke passen.

Budgetten, regelingen en mogelijkheden verschillen per gemeente. Een landelijke regeling lijkt daarom op dit moment niet eenvoudig uitvoerbaar. Lokale kortingsregelingen kunnen wel voorbeelden en leerervaringen opleveren die met andere gemeenten en organisaties kunnen worden gedeeld.

Gemeenten zonder een dergelijke regeling kunnen zich mogelijk laten inspireren door initiatieven die elders al worden toegepast. Daarbij is het van belang om steeds te bekijken of een voorbeeld past bij de lokale context en doelgroep.

In het onderzoek werden ook zogenoemde spot-tickets genoemd. Sommige organisaties bieden bijvoorbeeld kort voor een evenement goedkope tickets aan studenten of jongvolwassenen aan, wanneer een activiteit nog niet is uitverkocht.

Dit kan bezoekers de mogelijkheid bieden om tegen een lager tarief een concert te bezoeken. Voor organisaties kan het tegelijkertijd een manier zijn om beschikbare capaciteit beter te benutten. De toepasbaarheid hiervan zal mede afhangen van het type programma, het publiek en de beschikbare kaartverkoopruimte.

Het verzamelen en delen van voorbeelden uit verschillende gemeenten en organisaties kan helpen om meer zicht te krijgen op bestaande mogelijkheden. Dat kan bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten, kennissessies of werkbezoeken.

Op die manier kunnen organisaties en gemeenten van elkaars ervaringen leren en beoordelen welke maatregelen mogelijk bruikbaar zijn in hun eigen praktijk. Ook kan kennisuitwisseling bijdragen aan een beter beeld van de voorwaarden waaronder bepaalde maatregelen wel of niet werken.

Bekijk hier de digitale flyer met aanbevelingen voor poppodia.