Aanbevelingen voor poppodia en festivals om toegankelijker te worden voor mensen met een lager inkomen

Bekijk hier de digitale flyer met aanbevelingen voor poppodia.

Opzet onderzoek

De aanbevelingen zijn ontwikkeld door studenten van de VU op basis van een co-creatief onderzoek naar de toegankelijkheid van poppodia en festivals voor mensen met een lager inkomen, uitgevoerd in opdracht van de VNPF. Tijdens het onderzoek zijn verschillende perspectieven samengebracht. Door middel van observaties, interviews en co-creatie sessies hebben de studenten gesproken met mensen met een lager inkomen, medewerkers van poppodia en festivals, vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties en de VNPF. Hierdoor zijn niet alleen de ervaren drempels voor deelname aan livemuziekactiviteiten in kaart gebracht, maar ook bestaande initiatieven en mogelijkheden om deze toegankelijkheid te vergroten.

Uit het onderzoek blijkt dat financiële toegankelijkheid een belangrijke voorwaarde is voor deelname, maar dat dit niet het enige aspect is. Ook sociale verbondenheid, vertrouwen, praktische toegankelijkheid en duidelijke communicatie spelen een belangrijke rol bij de keuze om een concert of festival te bezoeken. Tegelijkertijd laten gesprekken met poppodia en festivals zien dat organisaties te maken hebben met financiële en organisatorische beperkingen, waardoor niet iedere oplossing in de praktijk haalbaar is.

De aanbevelingen zijn daarom gebaseerd op een combinatie van ervaringskennis, praktijkervaringen uit de sector en inzichten uit de literatuur. Bij iedere aanbeveling wordt toegelicht welke bevindingen eraan ten grondslag liggen, welke bestaande good practices binnen de sector hierbij aansluiten en hoe poppodia en festivals deze aanbevelingen in de praktijk kunnen toepassen. Een aantal aanbevelingen komen vooral voort uit good practices en een aantal voornamelijk uit bevindingen van het onderzoek.

Het doel van deze aanbevelingen is niet om één uniforme oplossing voor te schrijven, maar om handvatten te bieden waarmee organisaties, afhankelijk van hun eigen context en mogelijkheden, kunnen bijdragen aan een toegankelijkere en inclusievere live-muzieksector.

Aanbevelingen

Bijdragen vanuit het publiek
Uit het onderzoek blijkt dat hoge ticketprijzen een van de grootste drempels vormen voor mensen met een lager inkomen om deel te nemen aan live muziekactiviteiten. Tegelijkertijd geven poppodia en festivals aan dat zij steeds minder financiële ruimte hebben om deze prijzen structureel te verlagen. Stijgende kosten, afnemende subsidies en de wens om artiesten eerlijk te betalen zorgen ervoor dat organisaties voortdurend moeten zoeken naar manieren om toegankelijk te blijven zonder hun financiële positie verder onder druk te zetten. Gratis festivals en concerten zijn stimulerend voor bezoekers, maar door deze stijgende kosten is het uitbreiden van dergelijke initiatieven lastig.

Een kansrijke manier om hieraan bij te dragen is het stimuleren van vrijwillige bijdragen vanuit het publiek. Bezoekers die over voldoende financiële middelen beschikken, kunnen zo actief bijdragen aan de toegankelijkheid van livemuziek activiteiten voor anderen. Op deze manier ontstaat er extra financiële ruimte voor toegankelijkheidsmaatregelen, zonder dat organisaties volledig afhankelijk zijn van subsidies of sponsors.

Een interessante good practice is het principe van “pay what you can”. Hierbij krijgen bezoekers de mogelijkheid om vrijwillig meer te betalen dan de standaardprijs. Het extra bedrag kan vervolgens worden ingezet voor bijvoorbeeld kortingsregelingen, vrijkaarten of andere initiatieven die de deelname van mensen met een lager inkomen ondersteunen. Het uitgangspunt van deze aanpak is solidariteit: bezoekers dragen naar vermogen bij, waardoor mensen met minder financiële mogelijkheden ook kunnen deelnemen.

Een andere good practice is het aanbieden van laagdrempelige donatiemogelijkheden tijdens bestaande betaalmomenten. In de vorm van bijvoorbeeld een donatieknop op het pinapparaat bij de aankoop van consumpties en andere betalingen of een vrijwillige bijdrage tijdens het online aankoopproces van tickets. Doordat bezoekers op een eenvoudig moment een klein bedrag kunnen toevoegen, wordt het geven van een bijdrage toegankelijk en vanzelfsprekend gemaakt. Kleine bedragen van veel bezoekers kunnen gezamenlijk een betekenisvolle bijdrage leveren aan toegankelijkheids initiatieven.

Deze aanpak sluit bovendien aan bij een belangrijke bevinding uit het onderzoek: financiële toegankelijkheid gaat niet alleen over geld, maar ook over waardigheid en gelijkwaardigheid. Door middelen op te halen via vrijwillige bijdragen hoeft er minder nadruk te liggen op controle of verantwoording vanuit mensen met een lager inkomen. Hierdoor kunnen toegankelijkheidsregelingen worden aangeboden op basis van vertrouwen, wat gevoelens van schaamte of uitsluiting helpt voorkomen.

Gemeenschappen stimuleren
Uit het onderzoek blijkt dat financiële toegankelijkheid slechts één onderdeel is van deelname aan live muziekactiviteiten. Voor veel mensen met een lager inkomen speelt het sociale aspect een minstens zo grote rol. Tijdens observaties, interviews en co-creatie sessies kwam herhaaldelijk naar voren dat deelnemers niet alleen komen voor de muziek, maar ook voor het gevoel van verbondenheid, ontmoeting en samen iets beleven. Veel deelnemers geven aan dat zij liever samen naar een concert of festival gaan dan alleen. Daarnaast blijkt dat vertrouwen en een gevoel van vertrouwdheid belangrijke voorwaarden zijn om daadwerkelijk deel te nemen.

Daarom wordt aanbevolen om niet alleen te investeren in betaalbaarheid, maar ook actief in te zetten op het stimuleren van gemeenschappen rondom live muziekactiviteiten. Door bezoekers met elkaar in contact te brengen en sociale verbinding centraal te stellen, kunnen poppodia en festivals een belangrijke drempel voor deelname verlagen.

Een goede praktijk is het samenwerken met bestaande maatschappelijke organisaties, buurtinitiatieven en gemeenschappen. Deze organisaties beschikken vaak al over een netwerk van mensen die elkaar kennen en vertrouwen. Door activiteiten gezamenlijk te organiseren of groepen gezamenlijk een concert of festival te laten bezoeken, wordt de stap naar deelname kleiner. Mensen hoeven dan niet alleen naar een onbekende locatie of activiteit, maar kunnen aansluiten bij een vertrouwde groep.

Daarnaast kunnen poppodia en festivals ontmoeting actief stimuleren rondom hun activiteiten. Denk hierbij aan gezamenlijke verzamel momenten, een kop koffie voorafgaand aan een concert, begeleide groepsbezoeken of speciale ontmoetingsplekken waar bezoekers elkaar kunnen leren kennen. Uit het onderzoek blijkt dat dergelijke sociale momenten bijdragen aan een gevoel van veiligheid en betrokkenheid. Hierdoor wordt een concert- of festival bezoek meer dan alleen een culturele activiteit; het wordt ook een sociale ervaring.

Deze aanbeveling sluit aan bij de behoefte van veel deelnemers om zich welkom en op hun gemak te voelen. Wanneer mensen anderen kennen die ook deelnemen, neemt de onzekerheid af en wordt de kans groter dat zij opnieuw deelnemen aan live-muziek activiteiten. Bovendien kunnen bestaande bezoekers een belangrijke rol spelen in het enthousiasmeren van nieuwe bezoekers via mond-tot-mondreclame, iets wat door meerdere deelnemers werd genoemd als een belangrijke manier waarop zij activiteiten ontdekken.

Gemeentelijke- en kortingsregelingen
Uit het onderzoek kwam naar voren dat bestaande lokale kortings- en stadspassen voor veel mensen met een lager inkomen een laagdrempelige en toegankelijke manier is om deel te nemen aan culturele activiteiten. Daarom wordt aanbevolen aan de leden van de VNPF om gemeenten te stimuleren om lokale kortingsregelingen zoals stadspassen of overige kortingspassen verder te ontwikkelen of in te voeren wanneer deze nog ontbreken in een gemeente.

Aangezien budgetten, regelingen en mogelijkheden per gemeente verschillen, is een landelijke pas op dit moment niet haalbaar. Daarom wordt aangeraden aan de leden van de VNPF om gemeenten te stimuleren om lokale kortingsregelingen zoals stadspassen te creëren of uit te breiden en dit te delen met andere gemeenten. Op die manier kunnen gemeenten die nog geen kortingsregeling hebben, inspiratie opdoen uit initiatieven die in andere gemeenten al succesvol zijn toegepast.

Ook kwam uit het onderzoek naar voren dat sommige organisaties gebruik maken van spot-tickets voor mensen tot de 30 jaar, gericht op studenten en jongvolwassenen. Hierbij kunnen ze tot 24 uur voordat het evenement begint een ticket bestellen tegen een lage prijs, zodat studenten voordelig en goedkoop naar een concert kunnen gaan die nog niet uitverkocht is en kunnen organisaties lege plekken opvullen. Dit laat zien dat kortingsregelingen niet alleen voordelen bieden voor bezoekers maar ook voor organisaties.

Daarom wordt aanbevolen om voorbeelden uit verschillende gemeenten te verzamelen en delen zodat gemeenten en organisaties van elkaar kunnen leren en dat wellicht op betrekking tot hun eigen gemeente of organisatie kunnen meenemen en toepassen. Dit kan bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten, kennissessies, of meelopen in de praktijk bij verschillende gemeenten. Hierdoor kunnen meer mensen met een lager inkomen toegang krijgen tot live-muziek evenementen. En daarnaast krijgen organisaties beter inzicht in welke maatregelen effectief werken en hoe zij toegankelijkheid binnen hun organisatie kunnen toepassen.

Bekijk hier de digitale flyer met aanbevelingen voor poppodia.