Onderzoek naar structurele uitdagingen voor festivals in Europa

Hoe kunnen festivals hun economische modellen overeind houden terwijl zij met al deze uitdagingen tegelijk worden geconfronteerd? En hoe beïnvloeden deze omstandigheden de dagelijkse organisatie en besluitvorming van festivalteams?

Lees hier het hele rapport ‘Under Pressure But Still Standing’

Festivals balanceren op het scherpst van de snede

Uit het onderzoek blijkt dat festivals in heel Europa op het scherpst van de snede opereren. Organisatoren wijzen op een breed scala aan uitdagingen, van economische problemen en mondiale ontwikkelingen tot lokale en organisatorische kwesties, die elkaar overlappen en zelden los van elkaar voorkomen. Stijgende artiestenvergoedingen, exclusiviteitsclausules, extreme weersomstandigheden, inflatie en afnemende koopkracht hebben niet alleen gevolgen voor de financiële balans. Ze beïnvloeden tegelijkertijd de programmering, het personeelsbeleid, de ontwikkeling van infrastructuur en de strategische planning.

Ondanks deze moeilijkheden blijven festivals zoeken naar een werkbaar evenwicht tussen ambitie, toegankelijkheid, identiteit en duurzaamheid. Zij blijven trouw aan de artistieke, culturele en maatschappelijke visie die aan de basis lag van hun ontstaan. Het behouden van een eigen identiteit, het beschermen van het milieu en het waarborgen van toegankelijkheid blijven kernprioriteiten.

Naast een algemene analyse biedt het onderzoek vooral een diepgaand inzicht in de dagelijkse realiteit van festivalorganisatie. Het belicht de druk waarmee organisatoren worden geconfronteerd, de motivaties en strategieën die hen overeind houden en de redenen waarom zij ooit aan dit avontuur begonnen.

Een nadere blik op de belangrijkste uitdagingen

Stijgende kosten
De afgelopen jaren zijn de kosten van vrijwel alle onderdelen van festivalorganisatie ongekend gestegen. Van artistieke programmering en infrastructuur tot transport, logistiek en arbeidskosten: alles is duurder geworden. Zoals een organisator het omschrijft: er is sprake van “een stijging van alles met tussen de 20 en 30 procent per jaar”.

Artistieke programmering, productie en infrastructuur, transport en logistiek, evenals personeelskosten worden consequent genoemd als de grootste uitgavenposten. Terwijl de kosten blijven stijgen, nemen veel traditionele inkomstenbronnen juist af. Hierdoor ontstaat een groeiende structurele kloof tussen inkomsten en uitgaven.

De uitdaging van toegankelijkheid
Ticketverkoop vormt vrijwel altijd een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor festivals en vertegenwoordigt doorgaans tussen de 40 en 70 procent van de totale inkomsten.

Toch zijn veel organisatoren terughoudend om ticketprijzen fors te verhogen, zelfs nu de kosten stijgen. Volgens hen zouden bezoekers niet de volledige financiële druk moeten dragen. Daardoor is prijsstelling een terugkerend onderwerp van discussie binnen festivalorganisaties, die voortdurend zoeken naar een balans tussen economische duurzaamheid en toegankelijkheid.

Om die balans te bewaren experimenteren veel festivals met alternatieve prijsmodellen. Vroegboekkortingen, studententarieven, speciale tickets voor mensen met een laag inkomen en hybride formules met zowel gratis als betaalde onderdelen worden genoemd als manieren om festivals toegankelijk te houden ondanks de stijgende kosten.

Personeel en welzijn
Arbeidskosten vormen een steeds grotere uitdaging. Voor festivals met een professioneel team dat het hele jaar actief is, kunnen deze oplopen tot 200.000 euro per jaar. Voor sommige organisaties vormen personeelskosten inmiddels zelfs de grootste begrotingspost. Andere festivals draaien juist volledig op een tiental vrijwilligers en beschikken niet over vaste medewerkers of freelancers.

Maar de problematiek gaat verder dan alleen financiën. Geïnterviewden beschrijven festivalwerk consequent als fysiek en emotioneel zwaar. Lange werkdagen, slaapgebrek en uitputting kwamen in vrijwel alle gesprekken terug. Volgens veel organisatoren is het vooral passie die hen in staat stelt deze omstandigheden vol te houden, samen met het gevoel van betekenis dat voortkomt uit de sociale en culturele impact van festivals.

Klimaat en onzekerheid
Festivalorganisatoren beschouwen hun werk van nature als risicovol, maar velen zijn ervan overtuigd dat die risico’s de afgelopen jaren aanzienlijk zijn toegenomen.

Weersgerelateerde verstoringen worden inmiddels gezien als een van de grootste operationele uitdagingen. Droogte, stormen, hevige regenval en hittegolven worden genoemd als groeiende bedreigingen die gevolgen kunnen hebben voor de planning, infrastructuur, bezoekerservaring en financiële haalbaarheid van evenementen.

Tegen deze achtergrond is onzekerheid zelf een bepalend kenmerk van de sector geworden. Veel organisatoren geven aan zich steeds bewuster te zijn van de kwetsbaarheid van hun activiteiten. Eén problematische editie kan immers de toekomst van een volledige organisatie in gevaar brengen.

Toenemende verwachtingen
De meeste festivalorganisatoren weten precies waarom zij ooit begonnen zijn. Muziek vormt vaak de aanleiding, maar is zelden de enige motivatie. Het bouwen van gemeenschappen, het creëren van tijdelijke ruimtes voor collectieve beleving en het ontwikkelen van sociaal en cultureel verankerde projecten zijn minstens zo belangrijk.

Tegenwoordig lijkt echter steeds meer van festivals te worden verwacht. Naast artistieke programmering worden zij geacht aandacht te besteden aan duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid, toegankelijkheid, mentale gezondheid en tal van andere maatschappelijke thema’s. Ook de locatie, sfeer en totale bezoekerservaring spelen een steeds grotere rol bij het aantrekken van publiek.

Deze groeiende verwachtingen staan in schril contrast met de beperkte steun die veel festivals ontvangen van overheden. Hoewel festivals een duidelijke maatschappelijke meerwaarde bieden – door artistieke diversiteit te stimuleren, gemeenschapsvorming te bevorderen en toegang tot cultuur en muziek te vergroten – wordt die bijdrage niet altijd weerspiegeld in de financieringsstructuren.

Verschillende deelnemers aan het onderzoek schatten dat publieke financiering slechts ongeveer vijf procent van hun totale begroting vertegenwoordigt. Dat roept bredere vragen op over de erkenning van festivals als culturele, sociale en democratische ontmoetingsplaatsen.

Methodologie

Het onderzoek is gebaseerd op zestien interviews met festivals uit België, Estland, Noorwegen, Italië, Frankrijk, Zwitserland, Nederland en Hongarije.

De onderzochte festivals vertegenwoordigen een grote diversiteit: van volledig door vrijwilligers gerunde evenementen tot organisaties met vijftien vaste medewerkers. Hun jaarlijkse budgetten variëren van 60.000 euro tot 3,5 miljoen euro.

Deze verscheidenheid weerspiegelt de brede samenstelling van het netwerk van Live DMA. De selectie van de festivals werd bovendien beoordeeld en gevalideerd door de aangesloten leden van Live DMA, die de sector vertegenwoordigen in hun respectieve landen en regio’s.

Over Live DMA

Live DMA is een Europees netwerk van nationale en regionale livemuziekverenigingen, opgericht in 2012.De leden, waaronder de VNPF in Nederland, vertegenwoordigen concertzalen, clubs en festivals in hun regio’s verspreid over Europa. Via deze organisaties ondersteunt het netwerk een gemeenschap van meer dan 3.000 locaties voor live muziek verspreid over achttien landen.

Live DMA fungeert als stem van de livemuzieksector en slaat een brug tussen praktijkervaringen en Europese instellingen. Door de uitdagingen van concertzalen, clubs en festivals zichtbaar te maken, pleit de organisatie voor aangepaste regelgeving en meer financiële ondersteuning voor de sector.

De missie van Live DMA gaat verder dan belangenbehartiging alleen. Samen met haar leden werkt de organisatie aan een transparantere en toegankelijkere livemuzieksector, stimuleert zij kennisuitwisseling en publiceert zij onderzoek en inzichten die bijdragen aan de verdere ontwikkeling van het veld.