Prinsjesdag 2026: beperkte ruimte voor werkgevers en culturele organisaties

CPB, PBL en SCP: investeringen nu, maar ook lasten voor later

CPB, PBL en SCP beoordelen de kabinetsplannen vanuit het perspectief van brede welvaart. Daarbij kijken zij niet alleen naar economische groei, maar ook naar sociale en ecologische gevolgen en naar de verdeling daarvan tussen groepen en generaties.

De planbureaus zien dat het kabinet investeert in terreinen die de brede welvaart op langere termijn kunnen versterken, zoals onderwijs, natuur, klimaat, woningbouw en infrastructuur. Tegelijkertijd signaleren zij dat twee grote opgaven worden doorgeschoven.

Nederland ligt ondanks extra klimaatuitgaven nog niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Ook blijft het beleid voor klimaatadaptatie achter. Daarnaast loopt de overheidsschuld op langere termijn op, waardoor een groter deel van de financiële opgave bij toekomstige generaties terechtkomt.

Ook wijzen de planbureaus op de gevolgen van ombuigingen in zorg en sociale zekerheid. Die kunnen kwetsbare groepen relatief hard raken. Tegelijkertijd vraagt het kabinet meer van burgers en samenleving op het gebied van onder meer gezondheid, mantelzorg, gemeenschapskracht en weerbaarheid.

Een ander aandachtspunt is dat op verschillende beleidsterreinen wel ambities worden geformuleerd, maar niet altijd concrete en meetbare doelen. Dat maakt het lastiger om te volgen of beleid daadwerkelijk effect heeft.

AWVN: herkenbare ambities, maar onvoldoende uitwerking

Werkgeversvereniging AWVN ziet eveneens dat het kabinet belangrijke problemen benoemt, maar vindt dat veel maatregelen nog onvoldoende ver gaan of nader moeten worden uitgewerkt.

Voor werkgevers zijn vooral de aanhoudende krapte op de arbeidsmarkt, de ontwikkeling van de arbeidskosten en de productiviteit van belang. De lonen stijgen naar verwachting harder dan de inflatie, maar daar staan hogere lasten op arbeid tegenover. De koopkracht van veel werkenden verbetert daardoor nauwelijks of daalt licht.

AWVN benadrukt dat loonontwikkeling niet los kan worden gezien van productiviteit, concurrentiepositie en de financiële draagkracht van organisaties. Ook vraagt de vereniging aandacht voor een werkbare uitvoering van nieuwe arbeidsmarktregels en voor beperking van administratieve lasten.

Arbeidsmarkt blijft in beweging

Het kabinet werkt verder aan hervormingen van de arbeidsmarkt. Onderwerpen als leven lang ontwikkelen, de positie van zelfstandigen, re-integratie en de inzet van arbeidsmigranten blijven op de agenda staan.

Voor werkgevers is van belang dat verschillende maatregelen nog niet volledig zijn uitgewerkt. Zo wordt gedacht aan een sterkere koppeling tussen scholing en de transitievergoeding. Werkgevers die investeren in scholing, omscholing of re-integratie zouden in sommige gevallen een lagere of geen transitievergoeding hoeven te betalen.

Ook rond zelfstandigen blijft verandering voorzien. Tegelijkertijd worden bestaande fiscale voordelen verder afgebouwd. De zelfstandigenaftrek daalt verder en de startersaftrek wordt vrijwel geheel afgeschaft. Voor culturele organisaties is dat relevant omdat in de sector veel wordt gewerkt met een combinatie van werknemers in loondienst en zelfstandigen. Hogere lasten voor zelfstandigen kunnen op termijn doorwerken in tarieven en kosten voor opdrachtgevers.

Koopkracht blijft vrijwel gelijk

Volgens de ramingen stijgen de cao-lonen gemiddeld harder dan de inflatie. Toch levert dat voor veel huishoudens nauwelijks koopkrachtverbetering op.

Een belangrijke oorzaak is dat de lasten op arbeid stijgen. Voor werknemers blijft het beeld daardoor grotendeels vlak. Voor zelfstandigen is het beeld gemiddeld ongunstiger, mede door de verdere afbouw van fiscale voordelen.

Voor werkgevers betekent dit dat loonstijgingen niet automatisch leiden tot eenzelfde verbetering van het besteedbaar inkomen van werknemers.

Sociale zekerheid deels uitgesteld

Een aantal eerder aangekondigde ingrepen in de sociale zekerheid is uitgesteld of aangepast.

Zo wordt de verkorting van de maximale WW-duur doorgeschoven naar 2029. Ook de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd gaat niet door. Daarmee verdwijnen de bezuinigingen niet volledig, maar worden onderdelen naar latere jaren verschoven.

Hogere kilometervergoeding

De maximale onbelaste kilometervergoeding gaat omhoog van €0,23 naar €0,25 per kilometer.

Werkgevers kunnen dat bedrag onbelast vergoeden voor zakelijke en woon-werkkilometers. Of werknemers daadwerkelijk het maximale bedrag ontvangen, blijft afhankelijk van de afspraken binnen organisaties en cao’s.

Cultuurbudget stijgt, maar blijft achter bij inflatie

De rijksuitgaven aan cultuur stijgen in 2027 in nominale termen. Het budget groeit van ongeveer €1,447 miljard naar €1,473 miljard.

Die stijging houdt echter geen gelijke tred met de verwachte inflatie. In reële termen neemt de koopkracht van het cultuurbudget daarmee af.

Bovendien is een groot deel van de nominale groei gekoppeld aan specifieke programma’s, waaronder investeringen in immersieve technologie. Voor de culturele basisinfrastructuur en de rijkscultuurfondsen blijft daardoor relatief weinig extra structurele ruimte over.

Voor fair pay wordt geen nieuwe brede financiële impuls aangekondigd. Wel wordt onderzocht wat de extra middelen die sinds 2025 beschikbaar zijn gesteld, hebben opgeleverd.

Btw voor cultuur blijft ongewijzigd

Het verlaagde btw-tarief van 9 procent voor onder meer cultuur, boeken en kranten blijft gehandhaafd.

Ook bestaande btw-vrijstellingen voor onder anderen componisten, schrijvers en journalisten blijven bestaan. Op dit punt ontstaan voor de culturele sector in 2027 dus geen nieuwe lasten.

Beperkte financiële ruimte blijft het centrale beeld

Voor werkgevers en culturele organisaties komt uit de Prinsjesdagplannen vooral een beeld naar voren van beperkte financiële ruimte.

Lonen en andere kosten blijven stijgen, terwijl koopkracht en budgetten nauwelijks meegroeien. De arbeidsmarkt blijft krap en verschillende hervormingen moeten nog nader worden uitgewerkt. Voor culturele organisaties komt daar bij dat het rijksbudget wel in euro’s stijgt, maar in reële termen achteruitgaat.

De analyses van CPB, PBL, SCP en AWVN wijzen daarmee op dezelfde bredere spanning: het kabinet investeert op verschillende terreinen, maar belangrijke structurele vraagstukken rond arbeidsmarkt, financiële houdbaarheid en maatschappelijke draagkracht blijven bestaan.